محصولات
پاسخ به سئوالات رایج در زمینه بیماری ام‌اس
تهیه و تدوین: دکتر مهرناز تبریزی
ویرایش: دکتر فرهاد حاتمی سعدآبادی

ام‌اس یک بیماری سیستم عصبی مرکزی است (یعنی بیماری‌ای که مغز و نخاع را درگیر می‌کند) و نوعی بیماری التهابی است که در آن گلبولهای سفید که، سربازهای بدن برای مقابله با عفونتها هستند به سیستم عصبی وارد شده و باعث آسیب می‌شوند. در طی این التهاب، غلاف محافظت کننده رشته‌های عصبی، که میلین نام دارد تخریب می‌شود، به همین علت رشته های عصبی نمی‌توانند پیامهای عصبی را آنطور که باید، بدرستی منتقل کنند و این امر باعث بروز علائم و اختلال در برخی عملکردهای بدن می‌شود. علائم بیماری ممکن است در طی زمان، بطور متناوب بیایند و بروند (در ام‌اس نوع عود کننده-بهبود یابنده ) یا اینکه به تدریج پیشرفت کنند. (در ام‌اس نوع پیشرونده) ام‌اس تقریبا در هر فردی ممکن است بروز کند، ولی بیشتر در سنین جوانی دیده می‌شود و بیماری مزمنی است.

تشخیص ام‌اس اغلب مشکل است، زیرا شکل بیماری از فردی به فرد دیگر متفاوت است و از طرفی یک آزمایش مشخص که تنها با آن بتوان بیماری را تشخیص داد، وجود ندارد. در اغلب موارد، بیماران شرح حالی از علائم عصبی می‌دهند که می‌آیند و می‌روند. در معاینه بیماران هم اغلب علائمی ‌به نفع درگیری مغز یا نخاع دیده می‌شود. در ام‌آر‌آی هم ممکن است تغییراتی دیده شود که مطرح کننده ام‌اس باشد (البته ام‌آر‌آی به تنهایی و بخودی خود تشخیص ام‌اس را نمی‌دهد). آزمایش مایع نخاع هم با نشان دادن فعال بودن سیستم ایمنی در اطراف مغز و نخاع می‌تواند به تشخیص کمک کند. تستهای پتانسیل بر انگیخته نیز می‌توانند در تشخیص مفید باشند. نتیجه تمام این آزمایشات باید توسط پزشک در کنار هم گذاشته شود و در نهایت تشخیص ام‌اس داده شود. گاهی حتی با وجودی‌که همه این آزمایشات انجام می‌شود، تا سالها پس از شروع علائم همچنان بیماری تشخیص داده نمی‌شود.

علائم ام‌اس از فردی به فرد دیگر متفاوت است، بنابراین نمی‌توانیم یک سری علائم ثابت و استاندارد را برای این بیماری مطرح کنیم ولی میدانیم که بعضی علائم شایع ام‌اس عبارتند از :
• بی حسی یا گزگز در نواحی مختلف بدن
• مشکل در راه رفتن
• ضعف در یک یا چند اندام
• خستگی
• تاری دید و گاهی دو بینی
• سرگیجه
• علامت لرمیت : احساس برق گرفتگی در کمر، دستها یا پاها به دنبال خم کردن گردن
• علائم ادراری، مانند تاخیر در شروع ادرار، یا احساس نیاز اورژانسی به تخلیه ادرار. ( اگر احساس ادرار دارید، دیگر نباید معطلش کنید! )
• اختلال در تعادل
اما در کل نمی‌توان پیش بینی کرد که هر فرد کدام علامت را تجربه خواهد کرد.

در ام‌اس، در نواحی مختلفی از مغز و نخاع، غلاف میلین اطراف رشته های عصبی دچار آسیب و تخریب می‌شود، به این اتفاق دمیلیناسیون گفته می‌شود. تجمع این نواحی بدون غلاف، تشکیل پلاک را می‌دهد. وقتی غلاف میلین سالم نباشد، هدایت پیام عصبی در رشته عصبی درست انجام نمی‌شود و به همین دلیل علائم بیماری ایجاد می‌گردد. دمیلیناسیون در هر جایی از مغز و نخاع می‌تواند اتفاق بیفتد. علائم بیماری بسته به محل و وسعت این آسیب می‌تواند متفاوت باشد. بعضی عوامل مانند خستگی و گرما هم روی تشدید علائم بیماری تاثیر می‌گذارند.

در طی 50 سال اخیر تحقیقات گسترده‌ای در مورد ام‌اس انجام شده است. ما علت بیماری ام‌اس را نمی‌دانیم، ولی می‌دانیم که ام‌اس یک بیماری التهابی سیستم عصبی مرکزی است، که در افراد مستعد بروز می‌کند. می‌دانیم که خانمها سه برابر آقایان به این بیماری مبتلا می‌شوند. ام‌اس مسری و عفونی نیست.

تا جایی که می‌دانیم فعالیت خاصی به طور قطعی باعث بروز یا بدتر شدن ام‌اس نمی‌شود، اما افراد مبتلا به ام‌اس ممکن است در گرما اذیت شوند و بهتر است از محیطهای گرم و یا مرطوب (مثل سونا) پرهیز کنند. عفونتها هم ممکن است احتمال عود ام‌اس را بیشتر کنند. استرسهای روحی و عاطفی نیز نقش مهمی در بدتر شدن علائم بیماری داشته‌اند. اگر مبتلا به ام‌اس هستید این تقصیر شما نیست. بیماری برای هر کسی ممکن است اتفاق بیفتد.

وقتی پزشک نورولوژیست، بیماری را از نظر ابتلاء به ام‌اس بررسی می‌کند، تشخیصهای دیگری را نیز در ذهن دارد. مانند کمبود ویتامین B12 که علائمی شبیه ام‌اس ایجاد می‌کند و یا ندرتا بیماری لوپوس که ممکن است باعث بروز علائمی مشابه ام‌اس شود. استفاده از MRI در رد کردن سایر بیماریهایی که ممکن است با ام‌اس اشتباه شوند، بسیار کمک کننده است. آزمایش خون و آزمایش مایع نخاع هم می‌توانند در تشخیص و کنار گذاشتن سایر بیماریها کمک کنند.

شدت علائم ام‌اس از بیماری به بیمار دیگر متفاوت است و هر بیمار علائم، مشکلات و سیر پیشرفت متفاوتی از سایرین دارد. در برخی افراد ام‌اس آنقدر خفیف است که حتی هیچگاه متوجه وجود بیماری نمی‌شوند، و البته بعضی افراد هم علائم شدیدتری دارند. درواقع ام‌اس طیفی از خفیف تا شدید دارد. تقسیم‌بندی انواع ام‌اس به صورت زیر است:
• نوع عود کننده – بهبود یابنده: بیماران گهگاه دچار عود علائم می‌شوند (که ممکن است کاملا یا نسبتا برطرف شوند)، و در فاصله بین عودها، علائم پیشرفت نمی‌کنند.
• نوع پیشرونده ثانویه : نوع عود کننده - بهبود یابنده، ممکن است پس از چند سال به این نوع تبدیل ‌شود. در این حالت معمولا تعداد عودها کمتر است ولی در بین عودها، درجاتی از پیشرفت علائم دیده می‌شود.
• نوع پیشرونده اولیه : در این نوع از بیماری، از ابتدا علائم به صورت تدریجی پیشرفت می‌کند و عود واضحی وجود ندارد.
• نوع عود کننده پیشرونده : این نوع نادر است و با یک سیر پیشرونده شروع شده و سپس در مراحل بعدی عود هم اتفاق می‌افتد.
• نوع فولمینانت : این نوع بسیار شدید است و سریعا پیشرفت می کند و البته بسیار نادر است.

حمله یا عود ام‌اس به معنای بدتر شدن علائم یا بروز علائم جدید است که، ممکن است بیش از 48 ساعت طول بکشد و به علت تب یا عفونت نباشد. حمله ام‌اس ممکن است خفیف یا شدید باشد. علائمی که گذرا باشند و پس از مدت کوتاهی برطرف شوند (مثلا اسپاسم عضلات که پس از چند ثانیه برطرف می‌شود) حمله یا عود نیستند. حمله یکی از نشانه های فعال بودن بیماری است.

اکثر مردم تصور می‌کنند که ام‌اس یک بیماری است که به سرعت فرد را ناتوان می‌کند. در مورد بیشتر افراد مبتلا به ام‌اس این اتفاق نمی‌افتد. مطالعات نشان می‌دهد که اکثر بیماران حتی پس از 25 سال به راه رفتن ادامه می‌دهند و بعضی حتی پس از سالها، علائم اولیه بیماری را هرگز دوباره تجربه نکرده‌اند و اکثر بیماران نیازی به استفاده مداوم از ویلچر پیدا نمی‌کنند.

خیر، ام‌اس کشنده نیست و اکثر افراد مبتلا طول عمری مانند سایرین خواهند داشت. ام‌اس مسری و ارثی هم نیست. البته این بیماری در بستگان کسی که ام‌اس دارد، بیشتر از کل جمعیت دیده می‌شود که، احتمالا علت آن وجود استعداد ژنتیکی درآنهاست.

متاسفانه هنوز درمان قطعی برای ام‌اس وجود ندارد. اما داروهایی جهت کنترل بیماری و جلوگیری از پیشرفت آن وجود دارند. روشها و درمانهای زیادی نیز برای کاهش علائم بیماران ام‌اس مورد استفاده قرار می‌گیرند

• از عاداتی که تاثیر منفی بر سلامت شما دارند، بپرهیزید. تحقیقات نشان می‌دهد که سیگار، سرعت پیشرفت ام‌اس را بیشتر می‌کند. پس موکدا توصیه می‌شود که، سیگار را ترک کنید. همچنین بهتر است مصرف الکل قطع یا حداقل محدود شود.
• برنامه ای برای کنترل سلامتی خود داشته باشید. دیابت و فشار خون کنترل نشده تاثیر منفی بر ام‌اس دارد. مانند هر فرد دیگر، شما هم باید به طور منظم چک‌آپ و سایر اقدامات پیشگیرانه مانند انجام پاپ اسمیر، ماموگرافی، معاینه پروستات و... را انجام دهید. اجازه ندهید که آن قدر درگیر ام‌اس شوید که رسیدگی به سایر جنبه های سلامتی خود را فراموش کنید.
• یک رژیم غذایی سالم داشته باشید. رژیمی حاوی میوه ها و سبزیجات فراوان، مقدار کمی گوشت قرمز، مقدار کمتری از کربوهیدراتها و چربیهای اشباع. اگر اضافه وزن دارید، برای کاهش وزن خود از راههای درست و منطقی اقدام کنید.
• فعال باشید. اگر برایتان امکان دارد، یک برنامه ورزشی را به طور منظم پیگیری کنید. ورزشهای هوازی مانند پیاده روی، شنا، دویدن و دوچرخه ثابت مفیدند. ورزشهای مقاومتی با وزنه های سبک به ساختن عضله کمک می‌کنند. ورزش منظم خستگی و افسردگی را کاهش می‌دهد و در کل احساس بهتری در شما ایجاد می‌کند.
• هر کاری که از آن لذت می‌برید انجام دهید. هر فعالیت و تفریحی که به شما احساس خوبی میدهد، از باغبانی گرفته تا جمع آوری کلکسیون، موسیقی و.... میتوانید یوگا، تای چی، یا تمرینهای ساده ریلکسیشن را امتحان کنید. تمام اینها برای کاهش استرس و بهبود سلامت جسمی و روحی بسیار مفیدند.

احساس خستگی مداوم، در ام‌اس بسیار شایع است. بیشتر بیماران ام‌اس حتی با وجود استراحت کافی، بیشتر از گذشته احساس خستگی می‌کنند. خستگی یک علامت شایع در ام‌اس است ولی بهتر است ابتدا سایر علتهایی که می‌توانند باعث خستگی شوند، مانند کم خونی، کم کاری تیروئید یا کمبود برخی ویتامینها هم بررسی شود.
خستگی ناشی از ام‌اس را می‌توان کنترل کرد. چرت کوتاه وسط روز، ورزش منظم، پرهیز از غذاهای سنگین، خواب شبانه کافی و خوب و نیز برخی داروها به کاهش خستگی کمک می‌کنند. بهتر است تکنیکهای ذخیره-کردن انرژی را به کار گیرید و همانطور که پول خود را بودجه‌بندی می‌کنید برای هر کاری بیش از آنچه لازم است، انرژی صرف نکنید.

به نظر میرسد که کمبود ویتامین D با بیماری ام‌اس مرتبط است. بنابراین برای بیمارانی که کمبود ویتامین D دارند، مکمل ویتامین D تجویز می‌شود. کمبود ویتامین B12 و فولات را هم باید در نظر داشت و درمان کرد. زیرا باعث بروز علائم عصبی مشابه ام‌اس می‌شوند. همچنین اگر به علت عود بیماری ام‌اس، بطور مکرر کورتون دریافت می‌کنید، مهم است که از مکمل کلسیم همراه با ویتامین D استفاده کنید، زیرا کورتون می‌تواند سبب پوکی استخوان شود.

ورزش به بهتر شدن علائم ام‌اس بسیار کمک می‌کند، ولی به یاد داشته باشید که بیش از توان خود ورزش نکنید. قبل از شروع هر برنامه ورزشی بهتر است با پزشک خود در مورد نوع ورزشی که مناسب شماست (بر اساس علائم، آمادگی جسمی و سلامت کلی شما) و مدت و شدت آن مشورت کنید. گاهی ممکن است پزشک، شما را به یک فیزیو تراپ ارجاع دهد تا یک برنامه ورزشی شخصی مناسب خودتان، به شما پیشنهاد کند.
• همیشه قبل از شروع ورزش عضلات خود را گرم کنید (یعنی نرمشهای کششی و هوازی انجام دهید) و در انتها هم تدریجا حرکات را آرام کرده و سرد کنید.
• در یک محیط ایمن ورزش کنید. از مکانهای لیز، کم نور یا سایر مکانهای غیر‌ایمن، پرهیز کنید.
• اگر دچار اشکال در تعادل هستید، در نزدیکی محل ورزش خود میله یا وسیله‌ای برای اتکا و گرفتن قرار دهید.
• هر زمان احساس خستگی و ناراحتی یا دردکردید، ورزش را متوقف کنید.
• ورزشی را انتخاب کنید که مفرح هم باشد و از آن لذت ببرید. نرمش در آب، شنا، تای چی و یوگا مثالهایی از ورزشهای مناسب برای بیماران ام‌اس است.

برخی مبتلایان به ام‌اس به گرما حساسند، یعنی با بالا رفتن دمای بدن احساس می‌کنند که علائمشان مجددا بروز می‌کند یا بدتر می‌شود. هنگامی که ورزش می‌کنید، دمای بدنتان بالا می‌رود. بنابراین لازمست که با رعایت نکات زیر از بروز گرمای زیاد جلوگیری کنید:
• در ساعات گرم روز ورزش نکنید (10 صبح تا 2 بعد از ظهر). بنابراین اگر بیرون از منزل ورزش می‌کنید، عصر یا صبح را برای این منظور انتخاب کنید.
• مایعات خنک زیاد بنوشید.
• اگر در طی ورزش متوجه بروز علائمی شدید که قبل از ورزش نداشتید، ورزش را کند کرده و یا متوقف کنید.
• ورزشهای آبی از این نظر که شما را حین ورزش خنک نگه می‌دارند، گزینه های مناسب‌تری هستند.

شما محدودیتی از نظر فعالیتی ندارید. این پیام را در ذهن داشته باشید که فعال بودن شما باعث بدتر شدن ام‌اس شما نمی‌شود. اما به بدن خود گوش فرا دهید. اگر در محیط گرم فعالیت می‌کنید، از گرما زدگی پرهیز کنید.

ابتلا به ام‌اس تاثیر خاصی بر قدرت باروری شما ندارد. خانمهای مبتلا به ام‌اس باروری طبیعی دارند و میزان سقط یا اختلالات جنینی در آنها، نسبت به سایر افراد بیشتر نیست. داروهای تنظیم کننده ایمنی که در ام‌اس استفاده می‌شوند (اینتر فرونهای بتا) هم خودشان تاثیری بر باروری ندارند، ولی در طی حاملگی نباید استفاده شوند.
میتوکسانترون که یک داروی شیمی درمانی است و در ام‌اس پیشرونده استفاده می‌شود می‌تواند مانند سایر داروهای شیمی درمانی بر باروری تاثیر داشته باشد.

در گذشته، پزشکان اغلب به زنان مبتلا به ام‌اس توصیه می‌کردند که بچه دار نشوند. اما در طی 20 سال اخیر، اطلاعات زیادی در مورد ارتباط بارداری با ام‌اس به دست آورده‌ایم. الان می‌دانیم که بچه دار شدن تاثیر چندانی بر سیر بیماری ام‌اس در ‌دراز مدت ندارد.

در طی بارداری به ویژه در سه ماهه سوم تعداد حملات بیماری، به طور چشمگیری کاهش پیدا می‌کند. اما در 6 ماه اول پس از زایمان ریسک حملات ام‌اس افزایش می‌یابد. معیاری برای پیش بینی بروز عود پس از زایمان وجود ندارد.

شیر دادن تاثیری بر بیماری ام‌اس ندارد، اما توصیه می‌شود در طی مدتی که به فرزند خود شیر می‌دهید از داروهای ام‌اس استفاده نکنید.

اینترفرونهای بتا (مانند اکتووکس، آونکس، اکتوریف، ربیف، اکتوفرون، بتافرون) در طی بارداری ممنوع هستند. در زنانی که در حین استفاده از این داروها باردار می‌شوند، خطر مرگ جنین، سقط و تولد نوزاد کم وزن افزایش می‌یابد. توصیه می‌شود، حداقل سه ماه قبل از اقدام به بارداری، داروها قطع شود تا از بروز عوارض بارداری پیش‌گیری شود. در صورتیکه تمایلی به باردار شدن ندارید، حتما از یک روش مطمئن جلوگیری از بارداری استفاده کنید.
استفاده از داروهای شیمی درمانی، مانند نوانترون هم در بارداری ممنوع است.

بیماری ام‌اس ارثی نیست، اما میدانیم که احتمال ابتلا به ام اس، در کودکانی که پدر یا مادرشان مبتلا به ام‌اس باشند، نسبت به کودکان دیگر بیشتر است. البته این احتمال همچنان بسیار کم است (حدود سه تا پنج درصد) و چندان نگران کننده نیست.


منبع : سایت www.clevelandclinic.org
The Rolex's top Observatory chronometer, which has been cheap watch tested only after the movement has been put into the perpetual watches watch case, has an average error of less than two seconds per day, more than two times more accurate than the omega uk average chronometer certified chronometer.