محصولات

خستگی، شایع‌ترین (و اغلب ناتوان‌کننده‌ترین) علامتی است که مبتلایان به ام‌اس ذکر می‌کنند. در واقع، حدود 75 تا 90 درصد مبتلایان به ام‌اس، از این علامت شاکی هستند و 50 درصد این افراد اعتراف می‌کنند که خستگی، بیشترین تأثیر را در زندگی روزمره‌شان ایجاد می‌کند. خستگی از علل اصلی دست کشیدن زودتر از موعد نیروی کار هم محسوب می‌شود، بنابراین درمان مؤثر خستگی باید از همان ابتدا در صدر اولویت‌های بیمار قرار بگیرد. خوشبختانه راهکارهایی وجود دارد که برای رویارویی با هر سطحی از خستگی به کمکتان می‌آید. مبتلایان به ام‌اس به دلایل بسیار می‌توانند احساس خستگی کنند. چاره‌ی کار این است که تمام عواملی را که با خستگی مرتبطند شناسایی کرده و یک به یک به آن‌ها بپردازیم.

علل خستگی
تلاش فوق‌العاده‌ای که فعالیت‌های روزمره احتیاج دارد. زمانی که علایم ام‌اس، همچون ضعف، مشکلات تعادلی، سفتی بدن یا مشکلات بینایی، فعالیت‌های روزمره را با دشواری بیشتری روبه‌رو می‌کند، برای همان کاری که قبلا انجام می‌داده‌اید حال مجبورید سخت‌تر تلاش کنید – که احتمالا این کار باعث می‌شود خیلی بیشتر احساس خستگی کنید. بهترین راه غلبه بر خستگی این است که شروع به تفکر خلاقانه کنید و ببینید فعالیت‌های روزمره‌تان را چگونه انجام دهید تا از ذخیره انرژی خود به بهترین نحوِ ممکن استفاده کنید. مثلا چرا وقتی می‌شود زیر دوش نشست، می‌ایستید؟ یا چرا وسایلی که بیش از همه مورد‌استفاده‌ی شماست، دور از دسترس‌تان قرار دارد؟ خودتان را مجاز بدانید که کارها را جور دیگری انجام دهید و در صورت نیـاز، تقاضای کمک کنید.
عوارض جانبی داروها
مبتلایان به ام‌اس اغلب، داروهای مختلفی مصرف می‌کنند که خواب آلودگی عارضه‌ی جانبی خیلی از آن‌ها است. مثلا داروهایی که برای درمان سفتی به‌کار می‌رود، مانند: باکلوفن، تیزانیدین، دیازپام؛ داروهایی که برای درمان درد به کار می‌رود، مانند: گاباپنتین، کاربامازپین؛ بعضی از داروهایی که در درمان افسردگی مورد ‌استفاده قرار می‌گیرد، مانند سرترالین. همچنین بروز خستگی به دنبال تزریق اینترفرونهای بتا خیلی شایع است. اگر خستگی مشکل‌ساز است، با پزشکتان در مورد داروها و زمان مصرفشان صحبت کنید. ممکن است با تنظیم و تعدیل مقدار مصرفی داروها و زمان تجویزشان بتوانید از عوارض جانبی بعضی از آن‌ها بکاهید.
اختلالات خواب
خواب نامرتب نمی‌تواند آرامش‌بخش بوده و باعث تجدید قوا شود، بنابراین باید هر چه زودتر چاره‌ای بیندیشید. هر‌یک از موارد زیر می‌تواند باعث اختلال خواب شبانه شود: کورتیکواستروئیدهایی که در درمان بعضی ازعودهای ام‌اس به‌کار می‌رود، متهم به ایجاد اختلال خواب می‌باشند. انرژی مضاعف ناشی از این داروها، ممکن است به شما کمک کند تا کمدهایتان را مرتب و تمیز کنید، ولی نمی‌گذارد خوب بخوابید. اگر کورتیکواستروئیدها مزاحم خواب شما هستند، پزشک می‌تواند در دوره‌ای که آن‌ها را مصرف می‌کنید، یک داروی خواب‌آور هم تجویز کند. اگر تکرر ادرار شبانه باعث می‌شود بارها از خواب بیدار شوید، مراجعه به یک اورولوژیست (متخصص کلیه و مجاری ادراری) مفید است. اسپاسم‌های دردناک شبانه که به دلیل انقباضات ناگهانی در پاهایتان به وجود می‌آید، می‌تواند ناگهان شما را از خواب خوش شبانه، بیدار کند. برای اسپاسم‌های دردناک در پاها، پزشک می‌تواند یک داروی ضد‌اسپاسم یا شل‌کننده‌ی عضلانی تجویز کند. افسردگی و اضطراب نیز یک علت اختلال خواب است. گرچه برخی از افراد افسرده، مدام احساس خواب‌آلودگی می‌کنند اما برای اکثر مبتلایان به افسردگی، به خواب رفتن و خوابیدن مشکل است. اگر دلیل احتمالی اختلال در خوابتان افسردگی یا اضطراب است، بهترین کار، مراجعه به یک متخصص بهداشت روان است.
خستگی اولیه ناشی از خود بیماری ام‌اس
علاوه بر تمام دلایل دیگری که باعث می‌شود احساس خواب‌آلودگی و خستگی کنید، می‌توانید علت دیگری هم به این فهرست علل خستگی اضافه کنید که عموما از آن به عنوان سستی و رخوت نام برده می‌شود و خاص مبتلایان به ام‌اس است. به ‌نظر می‌رسد این سستی و رخوت خاص، در نتیجه‌ی انتقالِ عصبی ضعیف باشد که به دلیل آسیب به میلین پوشاننده‌ی تارهای عصبی داخل سیستم اعصاب مرکزی ایجاد می‌شود. به دلیل پدیده‌ی دمیلیناسیون، بدنتان به‌خاطر اینکه بتواند پیام‌ها را از مغز به دیگر قسمت‌های بدن منتقل کند، می‌بایست سخت‌تر و شدیدتر کار کند. رخوت مخصوص ام‌اس بر خلاف خستگی طبیعی تمایل دارد به صورت ناگهانی حادث شود؛ عموما یک روز هست، یک روز نیست؛ در هر ساعتی از شبانه‌روز ممکن است رخ دهد، حتی صبح بعد از یک استراحت خوب شبانه؛ عموما با گذشت ساعات روز بر شدت آن افزوده می‌شود؛ در اثر گرما و رطوبت موقتا بدتر می‌شود و به‌نظر می‌آید به صورت بارزی در تداخل با فعالیت‌های روزانه باشد. رخوت مخصوص ام‌اس ممکن است به خوبی به درمان پاسخ مثبت دهد، بنابراین در مورد اینکه آیا دارو‌درمانی فایده‌ای دارد یا نه، با پزشک‌تان گفتگو کنید. چندین دارو مانند آمانتادین، فلوکستین و ریتالین در این رابطه برای برخی افراد مفید بوده است. یک یا چند تا از این داروها ممکن است از نظر درمانی روی شما مفید واقع شود، اما معمولا از طریق آزمون و خطا باید دید کدام‌یک بهترین اثر را دارد. به هر‌حال هیچ دارویی نمی‌تواند جای استراحت کافی و ورزش، استفاده‌ی خلاقانه از فناوری حمایتی و دیگر راهکارهای حفظ انرژی را بگیرد.

مدیریت انرژی برای اینکه خواب‌آلودگی فقط مخصوص رختخواب باشد
به عنوان یک فرد مبتلا به ام‌اس، انرژی برایتان یکی از منابع گرانبها محسوب می‌شود. پس آن را هدر ندهید. بهترین راهکار عمومی برای درمان خستگی ناشی از ام‌اس، نظارت دقیق بر مصرف انرژی است، درست همان طور که در مورد پول، حساب کتاب می‌کنید. تصور کنید صاحب یک حساب بانکی انرژی هستید، با تمام برگه‌های مربوط به واریز و برداشت از حساب؛ هدف این است که در تمام اوقات یک پشتوانه‌ی انرژی خوب در حسابتان داشته باشید. این بدان معنی‌است که در قبال برداشت مقدار قابل‌توجهی از حساب، بایستی به همان میزان، پول به حساب بگذارید.
یکی دو هفته تغییرات روزانه انرژی را ثبت کنید، بدین‌ترتیب متوجه می‌شوید که در طول روز چه زمان‌هایی میزان انرژی و همین‌طور خستگی‌تان، به حداکثر می‌رسد. این کار به شما در طراحی یک برنامه هوشمندانه کمک می‌کند، بدین‌ترتیب که کارهایی را که احتیاج به صرف انرژی زیادی دارد، در بهترین ساعـات روز انجام دهید و کارهای ساده‌تر و آرام‌تر را برای ساعاتی که انرژی‌تان در حداقل مقدار است، بگذارید.
اولویت‌بندی کنید. بدین‌ترتیب انرژی خود را برای کارهایی که از همه مهم‌ترند، حفظ می‌کنید. کارهایی را که اهمیت کمتری دارد، انجام ندهید (یا آن‌ها را به فرد دیگری بسپارید). این یک روش عالی برای حفظ انرژی‌تان است.
به علامت‌هایی که بدنتان ارسال می‌کند، توجه کنید. اگر احساس می‌کنید در حال خسته‌شدن هستید، نفسی تازه کنید. بعد از چند دقیقه استراحت در یک اتاق ساکت، تعجب می‌کنید که چقدر حالتان بهتر شده است.
هیچ‌گاه در انجام کارها زیاده‌روی نکنید. اگر در روزی که حالتان خوب است، زیادی از خودتان کار بکشید، سرتان به سنگ خواهد خورد و تاوانش را تا یک هفته بعد خواهید داد. خیلی بهتر است به جای این کار انرژی خود را در طول هفته تقسیم کنید؛ تا آنجا که می‌توانید بین دخل و خرج انرژی‌تان توازن برقرار کنید.
از ابزارهای کمکی برای تحرک بهتر، حداکثر استفاده را بکنید. این کار به معنی تسلیم شدن در مقابل ام‌اس نیست بلکه بدین‌مفهوم است که کنترل بیماری را در دست بگیرید.
غذای متعادلی بخورید تا مطمئن شوید مواد مقوی به بدنتان می‌رسد. یک غذای پر‌فیبر و کم‌چرب نه‌تنها سوخت مورد‌نیاز و منبع انرژی‌تان را تأمین می‌کند، بلکه کمک می‌کند وزنتان در محدوده سلامت باقی بماند.

در ام‌اس، اساسا دو نوع مشکل، ممکن است برای مثانه‌تان پیش بیاید: اختلال در نگاه‌داشتن ادرار موقعی که بخواهید و اختلال در تخلیه‌ی آن باز هم موقعی که بخواهید. مسئله‌ی نسبتا مهمی است، این طور نیست؟!

مشکلات مربوط به نگهداری ادرار
این مشکلات زمانی رخ می‌دهد که مثانه کوچک و بیش از حد فعال باشد (مثانه اسپاستیک). در اینجا، مثانه به جای اینکه در اثر تجمع ادرار متسع شود، با ورود مقادیر کم ادرار به داخلش شروع به منقبض شدن می‌کند، و به دنبال آن اسفنکتر ادراری برای اینکه ادرار را خارج کند، باز می‌ماند. بنابراین به جای یک دستشویی رفتن راحت و بی‌دغدغه، مجبور می‌شوید چندین‌بار خود را به دستشویی برسانید. اگر دچار یک چنین مشکلی در مثانه‌تان هستید، با نورولوژیست یا اورولوژیست تماس بگیرید. پزشک متخصص می‌تواند با تجویز داروهایی، مثانه بیش فعال شما را درمان کند. شایع‌ترین دارویی که در این زمینه به کار می‌رود عبارت است از: اکسی بوتینین. این دارو می‌تواند تعداد دفعات و احساس اجبار برای ادرار‌کردن را کاهش دهد، بنابراین مراجعه به دستشویی برایتان راحت‌تر خواهد شد.

مشکلات مربوط به تخلیه ادرار
این‌گونه مشکلات زمانی بروز می‌کند که مثانه و اسفنکتر پیش‌آبراه، بدون هماهنگی با یکدیگر عمل نماید. زمانی‌که برای تخلیه ادرار، مثانه منقبض می‌شود، اسفنکتر مزبور، به جای شل شدن منقبض شده، در نتیجه ادرار داخل مثانه محبوس می‌ماند. با وجود یک چنین مثانه‌ای، شما ممکن است دچار تکرر ادرار، اجبار به دفع ادرار، قطره قطره ادرار کردن و احتمالا بی‌اختیاری ادراری شوید. همچنین ممکن است احساس کنید ادرار دارید، ولی موقعی که به دستشویی می‌روید، زمان طولانی برای ادرار‌کردن منتظر بمانید. اگر دچار این‌گونه مشکلات تخلیه ادراری هستید، به پزشکتان مراجعه کنید، زیرا ممکن است نیاز به دارو داشته باشید. در غیر‌این‌صورت، بهترین راهکار برای تخلیه‌ی مثانه، سونداژ متناوب توسط خود شخص است. دستپاچه نشوید! این کار به آن بدی‌هایی که به نظر می‌آید، نیست. شما لوله‌ی پلاستیکی باریکی را داخل مجرای ادرارتان قرار می‌دهید و در زمان و مکان مناسب، تقریبا هر 6 – 4 ساعت یک بار، مثانه‌تان را تخلیه می‌کنید. این روش، بدون درد (واقعا بدون درد) و سریع است و علایم ناخوشایند را برطرف می‌کند و در حقیقت شاید عملکرد مثانه‌تان را تا آنجا بهبود ببخشد که دیگر احتیاجی به استفاده از این روش نداشته باشید. همچنین پزشکتان ممکن است جهت پایان دادن به فوریت برای ادرار کردن و همین‌طور افزایش زمان بین سونداژها، داروهایی مثل اکسی بوتینن را برایتان تجویز کند.

عفونت ادراری
عفونت مجاری ادراری عارضه‌ی شایعی در ام‌اس محسوب می‌شود. هر فردی که مشکلی در تخلیه ادرار داشته باشد، در خطر ابتلا به عفونت ادراری است زیرا ادرار اگر در جایی ساکن باشد، باعث رشد باکتری‌ها خواهد شد. یک عفونت ادراری خفیف، ممکن‌است هیچ علامتی به غیر از افزایش تعداد دفعات و فوریت برای ادرار کردن از خود نشان ندهد. در موارد شدیدتر عفونت، ممکن است شاهد علایمی همچون سوزش یا ناراحتی در موقع ادرار کردن یا ادرار بدبو باشید. همچنین ممکن است در ادرار خون یا مخاط دیده شود. اگر آنتی‌بیوتیکی را به خاطر عفونت ادراری دریافت کردید، حتما به دقت طول مدت درمان را رعایت کنید، چون اگر درمان به صورت کامل صورت نگیرد، ممکن است علایم دوباره برگردد.

پیشگیری از عفونت‌های ادراری
بهترین روش مواجهه با عفونت‌های ادراری جلوگیری از بروزشان در همان قدم اول است. در اینجا به چند راهکار می‌پردازیم که می‌توانید آن‌ها را امتحان کنید:
مثانه خود را به طور کامل تخلیه کنید. اگر می‌توانید با ادرار کردن و اگر نمی‌توانید با قرار دادن سوند ادراری توسط خودتان این کار را انجام دهید.
مایعات را به مقدار فراوان بنوشید. خیلی از مبتلایان به ام‌اس برای درمان اختلالات عملکرد مثانه‌شان از مصرف مایعات امتناع می‌کنند. ولی قطع نوشیدن مایعات، سبب خواهد شد که غلظت ادرار زیاد شود و این مسئله احتمال بروز عفونت را به صورت چشمگیری بالا می‌برد. به دلیل اینکه مایعات کمک می‌کند تا مواد زائد، رسوبات معدنی و باکتری‌ها از سیستم ادراری خارج شود، توصیه‌ی ما این است که روزی شش تا هشت لیوان آب بنوشید.
تا آنجا که می‌شود ادرارتان را اسیدی نگه‌دارید. باکتری‌ها میانه زیاد خوبی با ادرار اسیدی ندارند. می‌توانید با افزایش مصرف شیر و دیگر محصولات لبنی، تا آنجا که می‌شود ادرارتان را اسیدی کنید.
اگر مستعد ابتلا به عفونت‌های مکرر ادراری هستید، ممکن ‌است پزشکتان بدین‌منظور برایتان آنتی‌بیوتیک‌های طولانی‌اثر با دوز‌ کم تجویز کند، به‌این‌ترتیب تعداد باکتری‌های درون دستگاه ادراری‌تان کاهش یابد.

روش بررسی مشکل مثانه
ممکن است توجه کرده باشید که اختلال در نگهداری ادرار و اختلال در تخلیه ادرار، علایم بسیار مشابهی به‌وجود می‌آورد. این بدان معنی است که در این صورت پس از مدتی نه شما و نه پزشکتان از روی این علایم نمی‌توانید بگویید که موضوع چیست.
آسان‌ترین روش عملی برای تشخیص مشکل، اندازه گیری مقدار ادرار باقی مانده در مثانه پس از ادرار کردن است.
انجام سونوگرافی مثانه مقدار ادرار باقی مانده را اندازه‌گیری می‌کند. اگر مقدار اندازه‌گیری شده کمتر از 100 سی‌سی باشد، مشکل ناشی از اختلال در تجمع ادرار است و اگر بیش از این مقدار باشد، مشکل احتمالا به دلیل اختلال در تخلیه ادرار است.
مشکل، ناشی از هر‌کدام از این دو حالت باشد، باعث می‌شود تا شما در طول شب چندین بار به صورت سراسیمه به دستشویی بروید. به این مشکل شب ادراری می‌گویند. به این دلیل که اختلال در خواب یکی از عوامل عمده بروز خستگی در ام‌اس محسوب می‌شود، مراقبت از علایم مربوط به مثانه در حقیقت به رفع هر دو مشکل کمک می‌کند.

علت یبوست
یبوست که طبق تعریف به اجابت مزاج دیر به دیر (در مقایسه با اجابت مزاج معمولی) یا سخت (اجابت مزاج دردناک یا مشکل) گفته می‌شود، مشکل شایعی در ام‌اس است و به دلایل زیر رخ می‌دهد:
دمیلیناسیون مناطقی از مغز یا طناب نخاعی که کنترل حرکات روده را به عهده دارد. این دمیلیناسیون می‌تواند سرعت حرکت رو به جلو توده غذا را به حدی کُند کند که قسمت اعظم مایع از مدفوع کشیده شود. نتیجه کار تشکیل یک توده‌ی خشک و سفت است که دفع آن مشکل و گاهی دردناک است.
علایمی که باعث محدودیت حرکت شما می‌شود. مواردی مانند ضعف و خستگی که باعث محدودیت حرکت شما و در نتیجه کاهش سرعت حرکت روده می‌شود و نتیجه آن، ایجاد مدفوع خشک و سفت می‌باشد.
مصرف محدود مایعات. زمانی‌که به خاطر رفع مشکلات مربوط به مثانه، نوشیدن مایعات را قطع می‌کنید، با این کار بدنتان را از مایعات لازم جهت کارکرد صحیح، محروم می‌کنید. برای جبران این کمبود، بدنتان مایع بیشتری را از مدفوعی که در حال گذر از دستگاه گوارش‌تان است، جذب می کند. نتیجه، دوباره همان مدفوع سفت و سختی است که دفع آن مشکل خواهد بود.
بعضی داروها به ویژه آنهایی که برای درمان مشکلات مثانه به کار می‌روند ممکن است حرکات روده را کاهش دهند و باعث سفت و خشک شدن مدفوع شوند.
جلوگیری از بروز یبوست
هر روز شش تا هشت لیوان مایعات بنوشید.
غذایی را بخورید که فیبر زیادی داشته باشد، مثل میوه‌ها و سبزیجات خام، آجیل، دانه‌ها و مغزهای مختلف، غلات و انواع نان‌های سبوس‌دار.
زمان ثابتی را در روز برای اجابت مزاج انتخاب کنید. بهترین زمان ممکن حدود 20 دقیقه بعد از غذا است (صبحانه عموماً از همه بهتر است زیرا در آن موقع شما در خانه هستید و هنوز کار روزانه‌تان را شروع نکرده‌اید)
گاهی حتی بهترین رژیم غذایی دنیا هم راه‌گشای مشکل نخواهد بود. اگر در مورد شما وضع بر این منوال است، داروها می‌توانند در این زمینه مؤثر باشند. اما بهترین ترفند این است که با حداقل دوز درمانی، مشکل را مرتفع کنید.

علل اختلالات جنسی
تغییرات جنسی در مبتلایان به ام‌اس تقریبا شایع است. علت این امر مربوط به موارد زیر است:
آسیب اعصابی که وظیفه‌شان رساندن پیام بین مغز، نخاع و بخشهای مربوط به رفتارهای جنسی است. این آسیب به عنوان مثال ممکن است باعث شود تحریک جنسی به آسانی قبل اتفاق نیفتد، یا با وجود تحریک جنسی، آلت تناسلی کار خود را انجام ندهد، یا با وجود درست پیش رفتن همه چیز، در مرحله آخر به اوج لذت جنسی نرسید.
علائم ام‌اس یا عوارض جانبی داروها. گاهی علائم ام‌اس باعث اختلال در روند فعالیت جنسی می‌شود. مثلا خستگی ناشی از ام‌اس ممکن است در پایان روز انرژی چندانی برای فعالیت جنسی برایتان باقی نگذارد، یا سفتی و اسپاستیسیته پاها باعث سخت شدن فعالیت جنسی شود و یا تغییرات حسی ممکن است باعث شود لمس قسمتهایی از بدن که قبلا باعث احساس خوبی می‌شد، اکنون موجب آزار شود. مشکلات مربوط به مثانه هم می‌توانند باعث شوند از فعالیت جنسی لذت نبرید. افسردگی نیز مانعی برای احساسات جنسی است. غیر از علائم خود بیماری، برخی داروها که برای درمان بعضی علائم تجویز می‌شوند مانند داروهای ضد افسردگی نیز ممکن است باعث اختلال در عملکرد جنسی شوند.
تصویر ذهنی که فرد از خود دارد. ممکن است گیج شوید که با وجود ابتلا به ام‌اس چگونه می‌شود جذاب بود. داشتن تمایلات جنسی و حس جذاب بودن در کنار ابتلا به ام‌اس، به این باز می‌گردد که ابتدا حس خوبی نسبت به خودتان و وضعیت بدنی‌تان داشته باشید.
اولین قدم
صحبت در مورد مشکلات جنسی. بزرگترین مانع برای حل مسائل جنسی سکوت است و بهترین راه‌حل برای این مشکل، در میان گذاشتن مسئله با پزشک و شریک زندگی است.
صحبت با پزشک. حتی اگر صحبت درباره این مسئله برای شما آسان نیست و حتی اگر پزشک در مورد علائم جنسی از شما چیزی نمی‌پرسد، خودتان برای اولین‌ بار موضوع را با پزشکتان مطرح کنید تا اطلاعاتی از وی کسب کرده و کمک بگیرید. پزشک ممکن است درمانی به شما توصیه کند یا شما را به یک متخصص در این زمینه ارجاع دهد.
صحبت با شریک زندگی. اگرچه صحبت با پزشک مهم است، ولی صحبت با شریک زندگیتان هم جزء اولویتهای مهم است. اگر تا به‌ حال این کار را نکرده‌اید، وقت آن است که شروع کنید، زیرا تغییر در احساسات و پاسخهای جنسی ممکن است خیلی راحت باعث سوء‌تفاهم شود. دانستن این موضوع که این تغییرات جنسی می‌تواند بخشی از روند خود بیماری باشد، ممکن است به شما و همسرتان کمک کند که از معضلی که در روابط تان به وجود آمده رها شوید.
راهکارهای درمانی
در مورد آقایان با اختلال در نعوظ، داروهای افزاینده قدرت نعوظ مانند سیلدنافیل (ویاگرا) و تادالافیل می‌توانند در بعضی موارد موثر واقع شوند. این داروها میل جنسی را افزایش نمی‌دهند، همچنین نمی‌توانند بدون وجود تحریک باعث نعوظ شوند. بلکه در صورت تحریک فیزیکی مناسب و کافی، با افزایش جریان خون آلت تناسلی اجازه می‌دهند نعوظ اتفاق بیفتد. قبل از مصرف این داروها حتما با پزشک‌تان مشورت کنید، زیرا ممکن است با سایر داروهایتان تداخل داشته باشند. در مورد روشهای درمانی موجود دیگر بهتر است از یک متخصص کلیه و مجاری ادراری کمک بگیرید.
داروهای فوق در خانمها چندان موثر نیستند. درست است که اختلال در تحریک شدن یا رسیدن به اوج لذت جنسی، مشکل کوچکی نیست، اما خیلی از خانمها لذت را در آغوش گرفتن و تماسی فیزیکی جنسی می‌یابند، حتی اگر در این فرایند نتوانند به اوج لذت جنسی برسند. به خانمها توصیه می‌شود بدن خود را بهتر بشناسند و کشف کنند که چه چیزی باعث احساس لذت می‌شود و چه چیزی این لذت را مختل می‌کند، و این موارد را با شریک زندگی در میان بگذارند.
در مواردی، برانگیختگی و توانایی جنسی شما مشکلی ندارد بلکه علائم ام‌اس باعث اختلال در فعالیت جنسی شما می‌شود، مثلا:
اگر خستگی، باعث می‌شود مسائل جنسی در قعر اولویتهای شما قرار گیرد، به فکر درمان خستگی باشید، و نیز فعالیتهای جنسی را برای اوقاتی از روز تنظیم کنید که انرژی بیشتری دارید، مثلا صبح زود قبل از شروع کار روزانه.
اگر سفتی و اسپاستیسیته عضلات مانع قرار گرفتن در یک وضعیت راحت برای فعالیت جنسی می‌شود، می‌توانید با انجام یک سری حرکات کششی مناسب یا استفاده از داروهای ضد اسپاسم، به کاهش سفتی و حرکت راحت‌تر اندام‌ها کمک کنید.
در مورد مشکلات ادراری، سعی کنید قبل از فعالیت جنسی مثانه خود را تخلیه کنید، تا از بروز حوادث آزار دهنده جلوگیری کنید.
اگر ضعف عضلانی فعالیت جنسی را مشکل و خسته‌کننده می‌کند، کمی بررسی کنید تا ببینید کدام وضعیت برای عضلات ضعیف شما راحت‌تر است.
اگر عدم تمرکز کافی باعث می‌شود که مشکل بتوانید برانگیخته شوید، سعی کنید در حین فعالیت جنسی محیطی را به وجود بیاورید که افکارتان را منحرف نکند.
اگر فکر می‌کنید که داروهایتان در امر فعالیت جنسی اختلال ایجاد می‌کند، با پزشکتان صحبت کنید. گاهی ممکن است با تغییر دارو یا زمان مصرف دارو بتوان مشکل را تعدیل کرد.
اعمال جنسی چیزی فراتر از چند منطقه به خصوص از بدن است و روابط عاشقانه چیزی فراتر از اعمال جنسی است، بنابراین با رفع اختلالات این اعضا، تنها نیمی از تغییرات جنسی وابسته به ام‌اس، حل خواهد شد. اگر در زمینه برقراری ارتباط، اعتماد‌سازی یا مواجهه با هر تغییری در روابطتان که ناشی از ام‌اس باشد، مشکلی دارید، مطمئنا تا به حل آنها نپردازید، تمام داروها هم موثر نخواهند بود.

"شناخت" به عملکردهای سطح بالای مغزی مانند یادگیری، حافظه، تمرکز، سازماندهی اطلاعات، طرح‌ریزی، حل مسئله و استفاده از زبان گفته می‌شود. اختلالات شناختی در ام‌اس شایع هستند و حدود پنجاه درصد افراد مبتلا، در برهه‌ای از بیماری، قدری دچار تغییرات شناختی می‌گردند. کاهش حافظه و مشکل در تمرکز شایع‌ترین مشکلات شناختی در ام‌اس هستند. قدرت پردازش اطلاعات دریافتی از حواس پنجگانه، عملیات اجرایی (برنامه‌ریزی و اولویت‌بندی و حل مسائل)، مهارتهای ادرکی بینایی (مانند جهت‌یابی) و روانی‌گفتار (توانایی یافتن سریع لغات) نیز می‌توانند تحت تاثیر ام‌اس دچار اشکال شوند. اما نترسید! در اکثر بیماران مشکلات شناختی خفیف و قابل‌کنترل هستند. تنها در 5 تا 10 درصد افراد ممکن است این اختلال به اندازه‌ای شدید باشد که با فعالیتهای روزمره زندگی تداخل ایجاد کند.
همانند علائم فیزیکی ام‌اس، تغییرات شناختی هم ممکن است از فردی به فرد دیگر کاملا متفاوت باشد. مانند سایر علائم، این مشکلات نیز با خستگی، افسردگی یا اضطراب افزایش می‌یابند. مشکلات شناختی هر‌چه زودتر تشخیص داده شوند، بهتر می‌توان راههایی برای جبران آنها، قبل از اینکه بر زندگی روزمره تاثیر منفی بگذارند، یافت.
حافظه
حافظه فرآیند پیچیده‌ای است که از قسمتهای مختلف تشکیل شده، اما بخشی که در ام‌اس بیشتر تحت تاثیر قرار می‌گیرد، حافظه کوتاه‌مدت، یعنی یادآوری اطلاعات جدید است. مثلا اتفاق 20 سال پیش را بخوبی به یاد می‌آورید، اما آنچه امروز صبح انجام داده‌اید را فراموش می‌کنید. اکثر بیماران، دچار مشکل شدیدی در حافظه نمی‌شوند. راهکارهای زیر می‌توانند مفید باشند:
سعی‌کنید تا حد‌ممکن ذهن خود را فعال نگه‌ دارید؛ کارهایی مثل حل جدول، معما و پازل، خواندن کتاب، روزنامه و مجله، بازیهای فکری، و یاد گرفتن کارهای جدید ذهن شما را ورزش می‌دهند.
برای هر چیز جای مشخصی در نظر بگیرید.
یک دفترچه یادداشت برای نوشتن کارها همراه خود داشته باشید و لیستی از کارهای روزانه‌تان تهیه کنید.
اطلاعاتی که می‌خواهید به ذهن بسپارید را تکرار کنید و نکات مهم را یادداشت کنید.
برای یاد‌آوری کارها از چیزهایی مانند آلارم موبایل یا کاغذهای چسبی در جاهای مختلف خانه که بیشتر در معرض دید هستند استفاده کنید.
بعضی افراد ممکن است از مدیتیشن و یوگا سود ببرند.
اگر فکر می‌کنید افسردگی و استرس مزید بر علت شده‌اند، حتما برای رفع آنها با پزشکتان صحبت کنید.
تمرکز
توجه و تمرکز ممکن است در ام‌اس دچار اختلال شود. مثلا افرادی که قبلا می‌توانستند روی خیلی از مسائل پیچیده به طور همزمان تمرکز داشته باشند، ممکن است متوجه شوند که این کار به راحتی قبل برایشان امکان‌پذیر نیست و تمرکزشان خیلی آسان به هم می‌ریزد. راهکارهای ساده زیر می‌توانند مفید باشند:
سعی کنید هنگام انجام کار، تعداد محرکهای محیطی را کم کنید، مثلا تلویزیون را خاموش کنید، یا آنچه را که موجب پرت شدن حواستان می‌شود از محیط دور کنید.
از ایجاد وقفه در کار پرهیز کنید. مثلا حین انجام کار تلفنتان را روی پیغام‌گیر بگذارید تا جواب دادن به تلفن، کار شما را قطع نکند.
کارهای وفت‌گیر و مشکل را در طی چند روز به صورت قسمت قسمت انجام دهید.
طوری برنامه‌ریزی کنید که کارهای مهم و مشکلتر را در بهترین زمان روز انجام دهید.

علائم افسردگی
افسردگی در ام‌اس شایع است و عموما رابطه‌ای با زمان تشخیص یا میزان نا‌توانی ندارد، یعنی افسردگی تنها یک عکس‌العمل به چالشهای زندگی با این بیماری غیر‌قابل پیش‌بینی نیست، بلکه خود نشانه‌ای از بیماری است. همچنین بعضی داروهایی که در درمان ام‌اس به کار می‌روند (مانند کورتونها و اینتر فرونهای بتا) ممکن است باعث افسردگی شده یا افسردگی موجود را بدتر کنند. افسردگی با غمگین بودن عادی تفاوت دارد. کلید اصلی تشخیص افسردگی، استمرار آن در یک مدت طولانی است. اگر در خلقیات خود متوجه تغییر بارزی شدید، حتما به پزشکتان اطلاع دهید. نگران نباشید، این علائم جزو درمان پذیرترین مشکلات ام‌اس است.
برای تشخیص افسردگی باید چند علامت از علائم زیر تقریبا در تمام طول روز، حداقل به مدت دو هفته، در فرد وجود داشته باشد
خلق افسرده (احساس ناراحتی، افسردگی و نا‌امیدی)
کم شدن چشمگیر علاقه و اشتیاق در اکثر یا تمام فعالیتها
کاهش یا افزایش قابل توجه اشتها
افکار تکرار‌شونده مرگ یا خودکشی
اختلال در خواب ( به سختی به خواب رفتن، بیش از حد معمول خوابیدن)
رفتاری که بیش از حد معمول تند یا کند شده و به نظر دیگران مشهود باشد
احساس خستگی یا کاهش شدید انرژی
احساس بی‌ارزش بودن یا گناهکار بودن
کاهش قدرت تمرکز، تفکر و تصمیم‌گیری
البته پنج مورد آخر، ممکن است در ام‌اس رخ دهد، بدون اینکه فرد، مبتلا به افسردگی باشد. بنابراین ممکن است مشاوره با یک متخصص بهداشت روانی برای تشخیص افسردگی لازم باشد.
درمان افسردگی
افسردگی یک وضعیت قابل درمان است. اما بی‌میلی بیماران برای کمک گرفتن و عدم تشخیص صحیح این مشکل و درمان قاطعانه آن بزرگترین چالشهای فرآیند درمان هستند. درخواست کمک برای افسردگی به این معنا نیست که تسلیم آن شده‌اید، بلکه نشان می‌دهد که به حدی قوی هستید که جهت تندرستی خود قدم بردارید. هر چه زودتر به آن رسیدگی کنید، زودتر احساس بهبودی خواهید کرد. بهترین درمان برای افسردگی شدید، استفاده توام از داروی ضد افسردگی و روان درمانی است.
تاثیر داروی ضد‌افسردگی ممکن است چهار الی شش هفته بعد از شروع آن مشاهده شود.
اگر به محض اینکه احساس بهتر شدن کردید، دارو را قطع کنید، احتمالا افسردگی بر می‌گردد. پس بدون نظر پزشک دارو را قطع نکنید.
داروهای ضد‌افسردگی متعددی با مکانیسمها و عوارض‌جانبی متفاوت در بازار موجود است. بنابراین صبور باشید تا دارو و دوز مناسب خود را پیدا کنید.

The Rolex's top Observatory chronometer, which has been cheap watch tested only after the movement has been put into the perpetual watches watch case, has an average error of less than two seconds per day, more than two times more accurate than the omega uk average chronometer certified chronometer.